Filament seçimi çoğu zaman renk ya da fiyat kararı gibi görünür, ama aslında bir donanım kararıdır. Her malzeme yazıcıdan farklı bir hotend, ekstrüder, nozzle ve kasa ister. Yazıcının kaldıramadığı bir filamenti makineye taktığınızda sorun baskıda değil donanımda başlar ve servise arıza olarak gelir.
Bu yazı malzemeleri tek tek tanıtmak yerine şu soruya cevap veriyor: parçanız ne iş görecek, bunun için hangi filament gerekir ve yazıcınız o filamenti basabilir mi?
Kullanım amacına göre hızlı seçim
- Dekoratif parça ve prototip: PLA. Düşük sıcaklıkta basılır, çarpılmaya az meyillidir ve hemen her yazıcıda sorunsuz çalışır. Isıya ve darbeye dayanımı sınırlıdır.
- İç mekânda çalışan fonksiyonel parça: PETG. PLA'dan daha tok ve darbeye daha dayanıklıdır. Açık kasada rahat basılır, ama neme karşı hassastır.
- Darbe ve ısı gören parça: ABS. Sıcak ortamda şeklini PLA'dan daha iyi korur. Buna karşılık soğurken çeker; kapalı kasada çok daha güvenilir basılır, büyük parçada kapalı kasa olmadan çekme çok olasıdır.
- Dış mekân ve güneş gören parça: ASA. ABS'ye benzer bir malzemedir, ama UV ışığına (güneşin morötesi ışınımı) daha dayanıklıdır. Bahçe, balkon ve araç dışı parçalar için tercih edilir.
- Esnek parça: TPU. Conta, tampon ve kılıf gibi esnemesi gereken parçalarda kullanılır. Ekstrüder tipine göre basılabilirliği değişir.
- Aşınan ve mekanik yük taşıyan parça: naylon veya elyaf dolgulu filament. Dişli, burç ve kızak gibi sürtünen parçalarda öne çıkar. Elyaf dolgulu türler (karbon ya da cam elyaf katkılı) rijitliği artırır.
- Yüksek ısıya dayanması gereken yapısal parça: PC. Polikarbonat sert ve ısıya dayanıklıdır, ama yazıcıdan en çok şey isteyen malzemelerden biridir.
Filament hangi donanımı ister
Yukarıdaki listede doğru malzemeyi bulmak işin yarısıdır. Diğer yarısı yazıcınızın o malzemeyi basıp basamayacağıdır. Dört donanım başlığı belirleyicidir.
Kasa
ABS, PC ve naylon soğurken belirgin biçimde çeker. Açık kasada parça kenarları tabladan kalkar, katmanlar birbirinden ayrılır. Bu malzemeler sıcak ve hava akımı olmayan kapalı bir kasa ister. ASA'da durum parça boyutuna bağlıdır: küçük parçalar açık kasada çıkabilir, büyük parçalarda kapalı kasa olmadan çekme ve çarpılma çok olasıdır.
PLA ve PETG ise kapalı kasa istemez. PLA'da kapalı kasa üstelik risklidir: kasa içi ısınınca hotend'in soğuk tarafı da ısınır ve filament olması gerekenden erken yumuşar. Buna heat creep (ısı sürünmesi) denir. Kapalı kasalı bir yazıcıda PLA basarken üreticinin önerisine göre kapağı aralayın. Kasa tipinin diğer etkilerini açık kasa mı kapalı kasa mı yazısında ele aldık.
Hotend tipi
Birçok giriş seviyesi yazıcıda PTFE astarlı hotend bulunur. Bu tipte teflon tüp sıcak bölgenin içine kadar iner. Kural basittir: filamentin önerdiği sıcaklık 240 °C'yi aşıyorsa PTFE astarlı hotend uygun değildir. PC, naylonun çoğu ve bazı ABS ya da ASA profilleri bu sınırın üstünde çalışır. Bu malzemeler için all-metal hotend gerekir. Hotend tipini nasıl anlayacağınızı ve değişimin adımlarını hotend değişimi yazısında bulabilirsiniz.
Ekstrüder tipi
Bowden sistemde ekstrüder gövdeye monte edilir, filament uzun bir tüp içinden hotend'e itilir. Direct drive sistemde ekstrüder doğrudan hotend'in üstündedir. Esnek filamentte bu fark belirleyicidir. Bowden'da yalnız sert (95A ve üstü) TPU, düşük hızla ve sonuç garantisi olmadan basılabilir. Daha yumuşak TPU direct drive ister, çünkü uzun tüpte filament itilmek yerine bükülür.
Nozzle malzemesi
Yazıcıların çoğu pirinç nozzle ile gelir. Pirinç ısıyı iyi iletir ama yumuşaktır. Karbon ya da cam elyaf katkılı filamentler pirinç nozzle'ı kısa sürede, birkaç yüz gram filament içinde belirgin biçimde aşındırır. Delik genişler, akış bozulur ve baskı kalitesi düşer. Bu malzemeler için sertleştirilmiş çelik nozzle kullanın. Aşınmanın belirtilerini ve değişimi nozzle aşınması ve değişimi yazısında anlattık.
Yanlış eşleşme hangi arızayı doğurur
Servise "yazıcı bozuldu" diye gelen cihazların bir kısmında arıza aslında filament ile donanımın uyuşmamasından doğar. En sık karşılaştığımız eşleşmeler şunlar:
- Pirinç nozzle ve elyaf dolgulu filament. Elyaf parçacıkları nozzle deliğini zımpara gibi genişletir. Önce ince detaylar kaybolur, sonra ekstrüzyon düzensizleşir. Malzemeyi değiştirseniz bile aşınmış nozzle sorunu sürdürür.
- PTFE astarlı hotend ve yüksek sıcaklık. Bu sınırın üstünde teflon tüp zamanla deforme olur ve bozunur. Tüpün ucu şekil değiştirir, filament orada takılır ve tıkanma tekrarlar. Bu durumda yalnız nozzle'ı temizlemek yetmez, tüpün de değişmesi gerekir.
- Bowden ve yumuşak TPU. Esnek filament tüp içinde ilerlemek yerine bükülür ve ekstrüder dişlisine sarılır. Dişli çevresini açmadan filamenti çıkarmak kimi zaman mümkün olmaz.
- Kapalı kasa ve PLA. Kasa içi ısındıkça heat creep başlar. Filament soğuk bölgede yumuşar, şişer ve ekstrüderin itme gücüne rağmen ilerlemez. Belirtileri ve çözümü ekstrüder tıkanıklığı yazısında.
- Açık kasa ve ABS. Parça soğurken çeker, köşeler kalkar, uzun parçalar katman hattından çatlar. Tabla yüzeyi bu çekmeye karşı direnci etkiler; yüzey seçimi için PEI, cam ve kapton karşılaştırması yazısına bakabilirsiniz.
- Nemli filament. Nem çeken filament nozzle'da çıtırtı yapar, yüzeyde kabarcık ve ince iplikler bırakır. Bu tablo çoğu zaman tıkanma ya da ayar hatası sanılır. İplik sorununun diğer nedenleri stringing çözümü yazısında.
Nem ve saklama
Naylon ve PETG havadaki nemi çeker; açıkta bekleyen bir makara zamanla baskı kalitesini düşürür. Bu malzemeleri kullanmadan önce kurutun ve nem alıcıyla kapalı bir kapta saklayın. Kurutma sıcaklığı ve süresi malzemeye ve üreticiye göre değişir; makara etiketindeki değeri esas alın.
Güvenlik ve havalandırma
ABS, ASA ve PC baskı sırasında PLA'ya göre belirgin koku ve duman çıkarır. Bu malzemeleri havalandırılan bir odada basın. Kapalı kasa sıcaklığı korur, ama kasa tek başına dumanı gidermez; odanın havası yine de değişmeli. Okul ve sınıf gibi ortamlarda PLA varsayılan tercih olmalıdır.
Servis gözüyle özet tablo
| Malzeme | İstediği donanım | En sık servis arızası |
|---|---|---|
| PLA | Açık kasa ya da aralanmış kapak | Kapalı kasada heat creep ve tıkanma |
| PETG | Açık kasa, kuru filament | Nemden çıtırtı ve iplik |
| ABS | Kapalı kasa, havalandırılan oda | Çekme, çarpılma, katman çatlağı |
| ASA | Büyük parçada kapalı kasa | Büyük parçada çarpılma |
| TPU | Direct drive (sert TPU'da Bowden mümkün) | Ekstrüder dişlisine sarma |
| Naylon | All-metal hotend, kapalı kasa, kuru filament | PTFE tüpte bozunma, nemden kabarcık |
| Elyaf dolgulu | Sertleştirilmiş çelik nozzle | Pirinç nozzle aşınması |
| PC | All-metal hotend, kapalı kasa, kuru filament | PTFE tüpte bozunma, çarpılma |
Sıcaklık ve kurutma değerleri üreticiye göre değişir; makara etiketini esas alın.
Sultanbeyli'de filament ve donanım uyumu konusunda yerinde görüş almak isterseniz Sultanbeyli 3D yazıcı servisi sayfasına bakabilirsiniz.
Yazıcınızın yeni bir filamenti kaldırıp kaldırmayacağından emin değil misiniz?
Yazıcınızın modelini, basmak istediğiniz filamentin türünü ve makara etiketindeki sıcaklık aralığını yazın; donanım uyumunu bu üç bilgiyle değerlendirebiliriz.
